Geçit davalarında uygulanan fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereğince yüzölçümü küçük olan taşınmazlar yerine öncelikle yüzölçümü daha büyük olan taşınmazlardan geçit hakkı tesisi edilerek zararın azaltılması gerekmektedir. O halde mahkemece dava konusu taşınmazların güncel tapu kayıtları getirilip, fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gözetilmek suretiyle geçit güzergahının belirlenmesi gerekmektedir.
Davacı vekili tarafından, davalılar aleyhine 26.01.2012 gününde verilen dilekçe ile geçit … tesisi talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; asıl davanın reddine, birleştirilen davanın kabulüne dair verilen 19.03.2014 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi birleştirilen davada davalılar …, … vekili ile … tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:
K A R A R
1.DAVA
1.1.Davacı vekili, davacıya ait Buldan ilçesi, … Mahallesi 359 parsel sayılı taşınmazın maliki olduğunu ve taşınmazının yola çıkacak bağlantısının bulunmadığını belirterek, asıl ve birleştirilen davada, davalılara ait taşınmazlardan uygun olanları üzerinden, maliki olduğu taşınmaz lehine geçit … tesisine karar verilmesini talep etmiştir.
2. CEVAP
2.1.Asıl ve birleştirilen davada bir kısım davalılar yargılama aşamasındaki beyanlarında, davacıya ait taşınmazın kuru dereye cephesi olduğunu, davacının bu dereyi yol olarak kullandığını belirterek davanın reddini savunmuşlardır.
3. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
3.1.Mahkemece asıl davanın reddine, birleştirilen davanın kabulü ile davacının 359 parsel sayılı taşınmazı lehine davalılara ait 349, 352 ve 354 parsel sayılı taşınmazlar aleyhine geçit … kurulmasına karar verilmiştir.
4.TEMYİZ
4.1.Hükmü, birleştirilen davada davalılar …, …, … vekilleri temyiz etmişlerdir.
5. YARGITAY KARARI
5.1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
5.1.1. Dava, Türk Medeni Kanunu’nun 747. maddesi gereğince geçit … kurulması isteğine ilişkindir.
5.2. Hukuki Sebep
5.2.1.Bu tür davalar ülkemizde arazi düzenlemesinin sağlıklı bir yapıya kavuşmamış olması ve her taşınmazın yol ihtiyacına cevap verilmemesi nedeniyle zorunlu olarak açılmaktadır. Geçit … verilmesiyle genel yola bağlantısı olmayan veya yolu bulunsa bile bu yol ile ihtiyacı karşılanamayan taşınmazın genel yolla kesintisiz bağlantısı sağlanır. Uygulama ve doktrinde genellikle bunlardan ilkine “mutlak geçit ihtiyacı” veya “geçit yoksunluğu”, ikincisi de “nispi geçit ihtiyacı” ya da “geçit yetersizliği” denilmektedir.
5.2.2.Türk Medeni Kanunu’nun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek alana yöneltilmelidir. Zira geçit … taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak … olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının subjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
5.2.3.Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesis mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
5.2.4.Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3m.) geçit … tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde, gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.
5.2.5.Kurulan geçit hakkının TMK’nın 748./3 ve 1012. maddesi ile Tapu Sicil Tüzüğü’nün “irtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili” başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir.
5.2.6.Geçit … verilmesine ilişkin davalarda, saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Bedelin belirlenmesinden sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet … kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek ve fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereğince hüküm tarihine en yakın tarihteki gerçek değer olarak belirlenmesi gerekmektedir.
5.3. Temyiz Nedenlerinin Değerlendirilmesi
5.3.1.Güncel tapu kayıtlarına ait uydu görüntüsü üzerinden yapılan incemede, mahkemece geçit irtifakı tesis edilen 5 numaralı alternatifin D – 585 Denizli – Salihli karayoluna çıktığı anlaşılmıştır. Trafik güvenliğinin sağlanması açısından kara yoluna bu şekilde çıkışın Karayolları Mevzuatı gereğince uygun olup olmadığı Karayolları Genel Müdürlüğünden sorulmalı gerekli izinler alınmak ve karayoluna çıkış şartları belirlenmek suretiyle bir karar verilmesi gerekmektedir.
5.3.2. UYAP sisteminde bulunan Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) kayıtları üzerinden yapılan güncel sorgulamaya göre mahkemece geçit irtifakı tesis edilen ve 22.03.2013 tarihli bilirkişi raporunda 5 numaralı alternatif olarak belirttiği parsellerde karar tarihinden sonra yenileme çalışması yapıldığı, aleyhine hüküm tesis edilen 349 parsel sayılı taşınmazın yüz ölçümünün 1188 m2 olarak küçüldüğü ve 187 ada 29 parsel olarak ihdas edildiği anlaşılmıştır. Geçit davalarında uygulanan fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gereğince yüzölçümü küçük olan taşınmazlar yerine öncelikle yüzölçümü daha büyük olan taşınmazlardan geçit … tesisi edilerek zararın azaltılması gerekmektedir. O halde mahkemece dava konusu taşınmazların güncel tapu kayıtları getirilip, fedakarlığın denkleştirilmesi ilkesi gözetilmek suretiyle geçit güzergahının belirlenmesi gerekmektedir.
5.3.3.Öte yandan geçit bedeli 2013 yılında yapılan keşif tarihi itibariyle belirlendiğinden, hükmün temyiz edildiği tarihe kadar geçen süre içerisinde enflasyonda meydana gelen artış sebebiyle güncel bedelin yeniden belirlenmesi amacıyla mahkemece bilirkişiden ek rapor alınmalı, güncel bedel üzerinden geçit bedelinin depo ettirilmesi gerekmektedir.
Bu yönler gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi dogru görülmemiş, hükmün bozulması gerektirmiştir.
SONUÇ: Yukarıda (5.3.1, 5.3.2 ve 5.3.3) numaralı bentlerde açıklanan nedenlerle, davalılar …, …, … vekilleri temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün BOZULMASINA, bozma nedenine göre sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, peşin alınan harcın ilgiliye iadesine, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 26.12.2022 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.