Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır. Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
Taraflar arasındaki geçit … davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun HMK’nın 341/2 ve 352 nci maddeleri uyarınca reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesince 07.05.2024 tarihli ek karar ile temyiz talebinin reddine karar verilmiştir.
Ek karar davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra, dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin maliki olduğu 132 ada 7 parsel sayılı taşınmaz lehine bedeli mukabilinde davalıya ait aynı yer 132 ada 8 parsel sayılı taşınmaz üzerinden geçit … tesis edilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davaya konu taşınmaz hakkında derdest bir tapu iptali ve tescil davası bulunduğunu, bu nedenle; Mahkemece Kahramanmaraş 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2022/35 Esas sayılı dosyasının bekletici mesele yapılması, sayın mahkemenin aksi kanaatte olması halinde davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davacı tarafından talep edilen güzergah, müvekkilin kullanım alanını kısıtlayacağını, taraflar arasında husumet bulunduğundan Mahkemece tespit edilen diğer alternatif güzergahlar bakımından karar verilmesini, davacının ana yola çıkabilmesi için birçok alternatif yol bulunduğunu, davacının özellikle müvekkile ait parselden geçit … tesisi istemesinin sebebinin, taraflar arasında bulunan husumetten kaynaklandığını belirterek tarafların hukuki yararları da gözetilerek bilirkişilerce tespit edilen diğer güzergahlar bakımından davalı lehine geçit … kurulmasına karar verilmesini talep ve beyan etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 132 ada 7 parsel sayılı taşınmaz lehine 132 ada 8 parsel sayılı taşınmaz üzerinden geçit … tesis edilmesine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkemece tesis edilen geçitin davalıya ait konuta sıfır olacak şekilde geçtiğini, davalının evinin hemen dibinden böyle bir yol geçirilmesinin müvekkilin mülkiyet hakkına haksız ve orantısız bir müdahale niteliği taşımakta olduğunu, geçit … bu noktada tesis edilirse davalının konutunu çevreleyecek değil duvar, tel örgü dahi çekmeye mesafesi kalmayacağını, bu durumun davalının konutunda huzur içinde yaşamasını olanaksız kılacağını, 3 numaralı alternatifin davalıya ait taşınmazı ikiye böldüğünü, taşınmazın bütünlüğünü ve kullanım şeklini bozduğunu belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava değeri istinaf kesinlik sınırı altında kaldığından istinaf dilekçesinin reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin 07.05.2024 tarihli kararı ile temyiz başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362/1-a maddesinin delaleti ile aynı Kanun’un 346/1 inci maddesi uyarınca reddine karar verilmiştir.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; diğer geçit alternatiflerinin değerlerinin istinaf sınırı üzerinde olduğundan bahisle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, geçit … tesisi istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Zorunlu geçit” kenar başlıklı 747 nci maddesi şöyledir; “Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit … tanınmasını komşularından isteyebilir. Bu hak, ilk önce kendisinden bu geçidin istenmesi önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir.”
3. Değerlendirme
1. Dava geçit … tesisi isteğine ilişkin olup Mahkemece verilen karara karşı davalı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş ve taşınmazının ortasından geçit … tesis edilmek suretiyle taşınmazının ekonomik bütünlüğünün bozulduğunu ve değerinde azalma olduğunu ileri sürmüştür.
2. Ne var ki Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi tarafından geçit bedelinin 11.190,57 TL olduğundan söz edilerek istinaf incelemesi yapılmamıştır.
3. Davalı bu kararı temyiz etmiş olup, taşınmazının değer kaybına uğradığını, ekonomik bütünlüğünün bozulduğunu yinelemiştir.
4. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi tarafından temyiz dilekçesinin miktar yönünden reddine karar verilmiştir. Bu karar davalı tarafından temyiz edilmiştir.
5. Türk Medeni Kanunu’nun 747/2 nci maddesi gereğince geçit isteği önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın nasıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakarlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.
6. Uygun güzergah saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazlar bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır.
7. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değilse bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.
8. Somut olayda davalının yukarıda açıklanan istinaf kanun yoluna başvurma gerekçeleri itibarıyla davalı taşınmazında meydana gelen değer azalması tespit edilmemiş olup, miktar itibarıyla istinaf kanun yolunun açık olduğu ve bu yönden inceleme yapılması gerektiği açıktır.
9. Hal böyle olunca Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 07.05.2024 tarihli temyiz talebinin reddine dair kararının kaldırılmasına ve Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 08.03.2024 tarihli kararının bozulmasına karar vermek gerekmiştir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı temyiz talebinin reddine ilişkin 07.05.2024 tarihli Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. Bölge Adliye Mahkemesinin 08.03.2024 tarihli kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın istinaf incelemesi yapılmak üzere kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 02.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.